Fonds 2020/1 - Búnaðarfélag Áshrepps (1882) Skjalasafn

Identity area

Reference code

IS HAH 2020/1

Title

Búnaðarfélag Áshrepps (1882) Skjalasafn

Date(s)

  • 1883-1939 (Creation)

Level of description

Fonds

Extent and medium

Ein askja alls 0,05 hillumetrar.

Context area

Name of creator

(1882)

Administrative history

Búnaðarfélag Áshrepps var stofnað 21. júní 1882, en þá var haldinn
fyrsti aðalfundur félagsins „sem stofnað var á manntalsþingi síðastliðið vor", eins og þetta er orðað í fundargerðinni. Virðist eftir þessu
orðalagi að félagið hafi raunverulega verið stofnað á manntalsþingi í
Áshreppi árið 1881, þótt ekki sjáist um það neinar heimildir.
Stofnendur félagsins voru 18 bændur i Ashreppi, allir tilgreindir
með nöfnum og heimilisfangi. Þeirra á meðal voru þeir sr. Hjörleifur
Einarsson á Undirfelli og sýslumaður Húnvetninga, Lárus Blöndal á
Kornsá, og undirrituðu þeir fyrstu fundargerðina. Lárus sýslumaður
var á fundinum kosinn fyrsti formaður félagsins, kallaður forseti, sr.
Hjörleifur skrifari og Hannes Þorvarðarson, bóndi á Haukagili féhirðir.
Félagslögin eru í 17 greinum og mjög ýtarleg. Tel ég rétt að tilfæra
2. grein félagslaganna, sem speglar þau sjónarmið, sem bændur í
Vatnsdal höfðu fyrir 100 árum, en hún er svohjóðandi:
„ Það er tilgangur félags þessa að efla framfarir og velmegun búenda í
hreppnum, einkum meðþvíað slétta tún, gjöra vörslugarða um rœktaðajörð,
veita vatni á engjar, skera fram afvœtumýrar, plœgja og herfa til gras- og
matjurtaræktar, byggja sáðgarða, taka upp móskurð, auka allan áburð og
hagtéra hann vel, grafa brunna, fœra að grjót til bygginga og byggja
heyhlöður, leggja stund á fjárrœkt og kynbœtur."
Þá var gert að skyldu hverjum félagsmanni, að vinna vissa dagsverkatölu árlega, einyrkjum 6 dagsverk, en öðrum bændum 12 dagsverk, nema forföll bönnuðu. Var mjög fast eftir því gengið að þessi
skylduvinna væri unnin.
Arið 1902 voru lög félagsins endursamin og kemur þá fram að
jarðabætur skulu metnar til dagsverka, samkvæmt gildandi reglum.
HÚNAVAK A 71
fyrir veitingu styrks úr Landssjóði „en þeim jarðabótum, sem ekki eru
enn teknar upp í þær reglur skal leggja þannig í dagsverk:
Aðgrafa brunna og hlaða úrgrjóti 2fet niðurjafnt og eitt dagsverk. Eigi
skal þó taka til greina fyrstu 4 fetin niður.
Aðfinna nýiilegt mótak skal metið til 5 dagsverka.
Heyhlöðukjallari úr tómu grjóti 4 ferálnir ívegg teljist dagsverk. "
Mönnum var greiddur styrkur á unnin dagsverk ef að þeir framkvæmdu skylduvinnu sína, af því fé, sem Amtsráð veitti til félagsins og
var því veitt á dagsverkatöluna. Var sú upphæð árið 1883 krónur 284,
en ekki nema 160 krónur árið 1894. Það ár skýrði forseti frá því að
hann hefði ráðið Bjartmar nokkurn Kristjánsson til vinnu og skyldi
hann fá 4 krónur á dag fyrir að plægja með tveim hestum, en 3 krónur
ella. Af þessu kaupi Bjartmars áttu félagsmenn sjálfir að greiða 2
krónur fyrir hvert dagsverk í plægingu, en 1 krónu ella.
I fundargerð og reikningum ársins 1884 kemur fram að fært er til
tekna af peningum hins forna búnaðarfélags krónur 50 og af peningum hins forna lestrarfélags krónur 25,79. Hvergi hef ég séð annað um
þessi félög, eða heyrt hvenær þau störfuðu, en líklegt er að saga þeirra
hafi verið stutt.

Archival history

Bryndís Borgedóttir afhenti þann 6.1.2020

Immediate source of acquisition or transfer

Content and structure area

Scope and content

Bréf 1883-1909, 1913, 1939
Bókhald 1889, 1891-1892, 1898, 1900-1901, 1909, 1934
Skýrslur 1891, 1899-1900, 1918
Einkaskjalasafn 1903, 1932

Appraisal, destruction and scheduling

Accruals

System of arrangement

Conditions of access and use area

Conditions governing access

Conditions governing reproduction

Language of material

  • German
  • Icelandic

Script of material

Language and script notes

Physical characteristics and technical requirements

Finding aids

Allied materials area

Existence and location of originals

Existence and location of copies

Related units of description

Related descriptions

Notes area

Note

K-a-4

Alternative identifier(s)

Access points

Subject access points

Place access points

Name access points

Genre access points

Description control area

Description identifier

SR

Institution identifier

IS-HAH

Rules and/or conventions used

Status

Final

Level of detail

Partial

Dates of creation revision deletion

7.1.2020 frumskráning í AtoM, SR

Language(s)

  • Icelandic

Script(s)

Sources

Archivist's note

Gögnin í frekar lélegu ásigkomulagi, sum nánast ólæsileg.

Accession area

Related people and organizations

Related genres

Related places